สำนักงานยุติธรรมจังหวัดฉะเชิงเทรา
www.jpo.moj.go.th/chachoengsao

 

“กฎหมาย...ความยุติธรรม...ความเป็นธรรม”

“กฎหมาย...ความยุติธรรม...ความเป็นธรรม”
วันที่ 11 กันยายน 2556

 

                                     กฎหมาย...ความยุติธรรม...ความเป็นธรรม”

                                                                                                                                    นายพงศ์เทพ  เทพกาญจนา                                                                                                                                                                                         อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม

ความไม่เป็นธรรมจากเนื้อหาของกฎหมาย

                เหตุที่กฎหมายไม่ทำให้เกิดความเป็นธรรม  อาจเกิดจากเนื้อหาของกฎหมาย  กฎหมายที่ออกโดยผู้ปกครองที่เป็นเผด็จการ  จะมีแนวโน้มที่จะคำนึงถึงประโยชน์ของผู้ปกครองมากกว่าประโยชน์ของส่วนใหญ่  จะเห็นได้ว่ามีตัวอย่างของการออกกฎหมาย  ที่ลิดรอนสิทธิเสรีภาพของประชาชน  กฎหมายที่เคยเป็นธรรมในช่วงเวลาหนึ่ง  อาจไม่เป็นธรรมในช่วงเวลาต่อมา  โดยเฉพาะถ้าสถานการณ์เปลี่ยนไป  ประเทศไทยเคยมีกฎหมาย  ที่บังคับประชาชนให้ปลูกผักในช่วงข้าวยากหมากแพ่งเพราะสงคราม  หาใช้ในยามปกติดูจะเป็นการบังคับโดยไม่มีเหตุผลและความจำเป็น  กฎหมายบางฉบับ  แม้ออกในประเทศที่ปกครองโดยระบบประชาธิปไตย  ก็อาจทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมได้  ถ้าออกโดยไม่รอบคอบ  และไม่ได้คำนึงถึงประโยชน์ของทุกภาคส่วนโดเฉพาะประชาชนส่วนใหญ่ที่ด้อยโอกาส  และเสียเปรียบมาโดยตลอดอย่างเพียงพอ

ความไม่เป็นธรรมเมื่อบังคับใช้

                กฎหมายบางอย่างดูเผินๆ  ก็เป็นธรรม   แต่เมื่อบังคับใช้ก็ไม่เป็นธรรมได้ผู้ด้อยโอกาสโดยเฉพาะคนยากจนไม่สามารถรับภาระในทางการเงินได้เช่นคนที่มีฐานะดี  การกำหนดค่าปรับหรือค่าธรรมเนียมซึ่งไม่เป็นภาระสำหรับคนที่มีฐานะ  อาจทำให้คนยากจนต้องเดือดร้อนจนเกิดเหตุ  หรือไม่อาจเข้าถึงกระบวนการทางกฎหมายเพื่อหาความเป็นธรรมให้ตนได้

                กระบวนการยุติธรรมที่ยุ่งยากซับซ้อนและต้องใช้ค่าใช้จ่ายสูง  ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำระหว่างคนมีฐานะกับคนยากจน  คู่ความที่มีทนายความที่เก่งมีประสบการณ์  มีโอกาสจะชนะคดีเพิ่มขึ้น   การหาพยานหลักฐานในการดำเนินคดี  และใช้บริการผู้เชี่ยวชาญมีค่าใช้จ่ายเพิ่มต่างหาก  ในสหรัฐอเมริกาคดีที่     โอ.เจ.ซิมป์สัน   ถูกฟ้องข้อหาฆาตกรรม  และลูกขุนชี้ขาดว่าไม่มีความผิด  โอ.เจ.ซิมป์สัน   เสียค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดีเกือบ  1,000,000  เหรียญสหรัฐ

ความไม่เป็นธรรมจากการบังคับใช้

                แม้กำหมายจะเป็นธรรม   แต่การบังคับใช้ที่ไม่เสมอภาค  เลือกปฏิบัติก็ไม่ทำให้เป็นธรรม  ในกรณีที่ผู้บังคับใช้กฎหมายบังคับใช้กฎหมายอย่างไม่เสมอภาค  คนจนและผู้ด้อยโอกาสมักต้องรับภาระมากกว่า   อันเกิดจากการเลือกปฏิบัติการจับ  เพื่อทำสถิตติคดีให้แก่ผู้จับ  ซึ่งเคยมีศัพท์เรียกว่า  “ช่วยราชการ”   คนถูกจับเป็นคนไม่มีอาชีพและยากจนเกือบทั้งหมดจะทำให้เกิดความเป็นธรรมได้อย่างไร

                การปรับปรุงกฎหมาย   โดยคำนึงประโยชน์ของทุกภาคส่วนของประเทศเป็นกฎหมายที่กระจายความมั่นคง  ในขณะที่กระตุ้น  และจูงใจให้คนผลิตและทำงานกลไกในการปรับปรุงกฎหมาย   ที่มีตัวแทนของผู้ด้อยโอกาส   โดยเฉพาะคนยากจน  ทำให้ประเทศมีกำหมาย  ที่ทำให้เกิดความเป็นธรรม  โดยในช่วงแรกการมีมาตรการให้สิทธิพิเศษแก่ผู้ด้อยโอกาสเพื่อสามารถลดความเสียเปรียบที่มีมาแต่เดิม  ตามที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยพุทธศักราช  2540   มาตรา  30  วรรคสาม   เปิดช่องไว้  จะทำให้ลดช่องว่างความแตกต่างลงได้เร็วขึ้น  นอกจากนี้ยังต้องดูแลให้เจ้าหน้าที่ของรัฐบังคับใช้กฎหมายอย่างเสมอภาค  ไม่เลือกปฏิบัติ

“ความเป็นธรรมในสังคม  เป็น   เป้าหมายที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่ทุกประเทศควรมุ่งสู่  เนื่องจากจะทำให้คนในประเทศได้รับความเป็นธรรมในทุกๆ ด้าน  มีการคำนึงถึงทุกภาคส่วนของประเทศ  และจัดสรรประโยชน์ให้แก่ทุกคนในประเทศได้อย่างมีเหตุผล   โดยทำให้ประเทศพัฒนาก้าวหน้าไปได้อย่างดี  มีความสงบสุขและมั่นคง

กฎหมาย  ควรเป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้เกิดความเป็นธรรม  แต่เมื่อพิจารณากันจริง  แล้วกฎหมายไม่ได้ทำให้เกิดความเป็นธรรมเสมอไป  บางครั้งกฎหมายกลับทำเกิดความไม่เป็นด้วยซ้ำความยุติธรรมตามกฎหมาย  อาจไม่ใช้ความเป็นธรรมอย่างแท้จริง”

 

...................................................................................................................................     

วันที่เผยแพร่ :

วันพฤหัสบดี, 17 ตุลาคม 2013